(Automatische vertaling, onbewerkt)

Trump draait de rollen om en past tactieken à la Iran toe in strategische koerswijziging

Analyse: Trump beschouwt de zeeblokkade als een winnend instrument, waarbij Iran de impact ervan erkent, maar het kan tijd vergen nu de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen naderen en de energiecrisis voortduurt; Teheran wacht op het besluit van Mojtaba terwijl vier scenario’s zich aftekenen, waaronder mogelijke stappen in Libanon

Ron Ben-Yishai|11:48

President Donald Trump is erin geslaagd de rollen om te draaien en het regime in Teheran voor een dilemma te plaatsen. Wat de Revolutionaire Garde en de ayatollahs nu ook doen, het zal hun benarde situatie waarschijnlijk alleen maar verergeren, terwijl de Verenigde Staten het risico voor hun piloten en troepen vermijden en tijd winnen om een derde vliegdekschip-aanvalsgroep in te zetten voor voortgezette operaties in de komende dagen.

Men kan stellen dat toen Trump de verlenging van het staakt-het-vuren en de voortzetting van de zeeblokkade aankondigde, hij de Iraniërs dwong een volle lepel van hetzelfde bittere gerecht te slikken dat zij de Verenigde Staten en de wereld hadden willen voorschotelen toen zij de Straat van Hormuz sloten. Het regime in Teheran veroorzaakte een internationale energiecrisis door de strategische waterweg af te sluiten, waardoor zelfs de brandstofprijzen in de VS omhoogschoten, in de overtuiging dat het de oorlog zou winnen door niet toe te geven aan Washington en Israël en door een wereldwijde energiecrisis te veroorzaken.

Donald Trump en de Iraanse leider Mojtaba Khamenei; Trump dwong de Iraniërs om dezelfde bittere tactiek te slikken die zij tegen de VS hadden gebruikt
(Foto: Anna Moneymaker / AFP, Stringer / Getty Images)

5 Bekijk galerij

Dat gevoel van euforie kwam duidelijk tot uiting in het gedrag van Iran tijdens de onderhandelingen, in zijn minachtende uitspraken over de VS en in zijn pogingen om de door het Amerikaanse Central Command opgelegde zeeblokkade te doorbreken. Maar de wereldwijde energiemarkt heeft zich tot nu toe weten te redden dankzij Amerikaanse en internationale reserves van ruwe olie en gas, ook al is de Straat van Hormuz al bijna anderhalve maand gesloten.

Bovendien heeft Iran geconstateerd dat de Amerikanen de blokkade met geweld handhaven, onder meer door de inzet van mariniers en de inbeslagname van schepen die van en naar Iran varen, terwijl de gezanten van Trump in de onderhandelingen niet zijn teruggekomen op hun kernpunten, met name wat betreft de nucleaire kwestie. Trump lijkt bovenal vastbesloten om een nucleair akkoord met Iran te sluiten dat aanzienlijk beter is dan de overeenkomst uit 2015 die door president Barack Obama werd bereikt en waaruit Trump zich terugtrok.

De Amerikaanse blokkadelinie, zoals gepresenteerd door generaal Dan Caine. Amerikaanse oorlogsschepen houden afstand

Waarom de Pakistaanse legerleider gefrustreerd terugkeerde uit Teheran

Wat uiteindelijk de doorslag gaf vanuit Amerikaans en Israëlisch perspectief, was echter wat Pakistaanse bemiddelaars rapporteerden. Volgens een goed geïnformeerde bron gaven de Pakistaanse legerleider en premier de Amerikanen gedetailleerde en geloofwaardige verslagen van diepe verdeeldheid binnen het Iraanse leiderschap — een driehoek met de Revolutionaire Garde en het Khatam al-Anbiya-commando, die een harde, compromisloze houding vertegenwoordigen, en wat kan worden omschreven als het civiel-politieke leiderschap, onder leiding van parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf, samen met president Masoud Pezeshkian en minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi. De derde hoek van deze driehoek is Mojtaba Khamenei, de zoon van de opperste leider, die werd gedood.

De Iraanse parlementsvoorzitter Ghalibaf, opperste leider Khamenei en Aliabadi, hoofd van het hoofdkwartier van de IRGC Khatam al-Anbiya
(Foto: AP Photo/Eraldo Peres)

Het regime, in al zijn facties, is ervan overtuigd dat Israël ook zal proberen Mojtaba, die ernstig gewond is, te vermoorden, en houdt hem daarom goed verborgen en vermijdt grotendeels communicatie met hem uit angst dat dit informatie zou kunnen opleveren die tot zijn dood zou leiden. Toch beschouwen beide facties Mojtaba als de hoogste autoriteit wiens beslissingen doorslaggevend zijn, en ze overleggen met hem, waarschijnlijk om meningsverschillen over onderhandelingen op te lossen. Dit proces kost tijd en dwingt Iran tot uitstel. De Pakistaanse legerleider, veldmaarschalk Asim Munir, ondervond dit aan den lijve toen hij naar Teheran reisde om rechtstreeks met de besluitvormers te spreken. Volgens Amerikaanse bronnen keerde hij gefrustreerd terug vanwege de verdeeldheid aan de top en het lange wachten op beslissingen van de zoon van Khamenei.

Als gevolg daarvan woonden Iraanse functionarissen de geplande besprekingen in Islamabad niet bij. Dit scenario was in Washington en Jeruzalem voorzien, en de reactie was klaar en duidelijk: de zeeblokkade voortzetten totdat Iran een standpunt in de onderhandelingen formuleert. Het lijdt geen twijfel dat Trump onder tijdsdruk staat om een einde te maken aan de wereldwijde energiecrisis en de oorlog met Iran, die in de Verenigde Staten zeer impopulair is, zoals blijkt uit peilingen die een zeer lage steun voor de president laten zien. Dit is met name problematisch in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in november.

De blokkade is even effectief als bombardementen

Trump is echter niet bereid tot compromissen over eisen met betrekking tot verrijkt uranium dat zich al in Iran bevindt en de voortzetting van de verrijking, waarmee hij aangeeft dat hij op deze punten niet zal toegeven. Het belangrijkste is dat de VS de zeeblokkade – die Iran meer dan 400 miljoen dollar per dag kost – nu beschouwt als een pressiemiddel dat minstens even effectief is als luchtaanvallen, misschien zelfs nog wel effectiever. Voor Washington is het een winnende strategie: in plaats van troepen in te zetten op het eiland Kharg of in de Straat van Hormuz en het risico te lopen op slachtoffers bij een kostbare operatie, kunnen Amerikaanse troepen op veilige afstand blijven van Iraanse raketten en drones in de Arabische Zee en de Indische Oceaan, de blokkade handhaven en, indien nodig, dichterbij komen om ervoor te zorgen dat er geen olietankers vertrekken.

Iran heeft geen conventionele marine meer, maar beschikt wel over kust-naar-zee-raketten met een bereik van meer dan 100 zeemijl, evenals explosieve drones en ballistische antischipraketten. De Amerikaanse marine blijft daarom buiten dat bereik, op ongeveer 200 kilometer afstand, en handhaaft de blokkade met luchtsteun boven Hormuz. Amerikaanse oorlogsschepen hebben samen met mariniers al twee schepen in beslag genomen die banden hebben met Iran, waarvan er één deel uitmaakt van de “schaduwvloot” die wordt gebruikt om strategische goederen te smokkelen, waaronder chemicaliën voor de productie van raketten.

Beelden: mariniers nemen een Iraans schip in beslag dat probeert de blokkade te doorbreken
(Video: CENTCOM)

De Iraanse parlementsvoorzitter Ghalibaf heeft expliciet gezegd dat de zeeblokkade gelijkstaat aan bombardementen, en Iran heeft de opheffing ervan tot voorwaarde gesteld voor voortzetting van de gesprekken in Islamabad. Het regime vreest de blokkade veel meer dan Trumps dreigementen om elektriciteitscentrales en bruggen te bombarderen, aangezien deze de staatskas snel leegtrekt in een land dat afhankelijk is van olie-inkomsten om meer dan 90 miljoen mensen te onderhouden.

Bovendien heeft Iran zich niet verbonden tot erkenning van het verlengde staakt-het-vuren, wat duidt op een mogelijke intentie om de aanvallen op de Golfstaten, Israël en Amerikaanse bases in de regio te hervatten om Trump onder druk te zetten de blokkade op te heffen. Eerdere ervaringen tonen echter aan dat Iran zijn dreigementen niet altijd uitvoert.

Op dit moment heeft Trump een sterke troef in handen — de zeeblokkade — en alles wijst erop dat hij van plan is deze ten volle te benutten. Vanuit Israëlisch perspectief is het feit dat Iran de besprekingen heeft overgeslagen en dat Trump het staakt-het-vuren heeft verlengd terwijl hij de blokkade handhaaft, bijna een optimaal resultaat. Het onderstreept Trumps vastberadenheid om geen concessies te doen, met name wat betreft de nucleaire kwestie, en zet Iran onder dubbele druk van de blokkade en strenge internationale sancties.

In Israël groeit de bezorgdheid over een akkoord dat Iraanse fondsen zou kunnen vrijmaken, waardoor het regime in staat zou zijn zijn raketcapaciteiten te herstellen en proxies te ondersteunen

Hoge Israëlische functionarissen vrezen al lang een akkoord tussen de VS en Iran dat slechts marginaal beter is dan de overeenkomst uit het Obama-tijdperk, een akkoord dat middelen zou vrijmaken waarmee Iran binnenlandse onrust kan sussen en zijn nucleaire en raketcapaciteiten kan herstellen, evenals de steun aan bondgenoten zoals Hezbollah en de Houthi’s. Een dergelijke financiële verlichting zou de resultaten van Israëlische operaties in Iran ondermijnen. Het besluit van Trump om het staakt-het-vuren naast de blokkade voort te zetten, wordt daarom als positief beschouwd, en als Iran afziet van hernieuwde vijandelijkheden, kan dit ook burgers verdere ontwrichting besparen.

Vier mogelijke scenario's voor Teheran

Het valt nu nog te bezien hoe Iran zal reageren op wat kan worden omschreven als een strategische “ippon” — een beslissende zet in judo — van de hand van Trump. Er zijn vier hoofdscenario's mogelijk:

Het eerste is een hervatting van de vijandelijkheden met behulp van de resterende raketten en die welke uit ondergrondse opslagplaatsen zijn teruggevonden, samen met honderden explosieve drones. Iran zou zich waarschijnlijk richten op de Golfstaten, waarvan de olie- en gasinstallaties zeer kwetsbaar zijn. Teheran hoopt dat dergelijke aanvallen druk zouden uitoefenen op die landen om invloed uit te oefenen op de VS en de wereldwijde energiecrisis te verergeren.

Het vliegdekschip USS George H.W. Bush. Het is onderweg en zou indien nodig kunnen reageren op een aanval van de Houthi's
(Foto: MC3 (SW) Nicholas Hall/Wikipedia)

Het hervatten van de aanvallen zou echter waarschijnlijk een massale reactie van Israël en de Verenigde Staten uitlokken. Een derde Amerikaans vliegdekschip, de USS George H.W. Bush, zal naar verwachting binnen enkele dagen de USS Abraham Lincoln in de regio vervoegen, terwijl de USS Gerald Ford zich al in het noorden van de Rode Zee bevindt. Elke vliegdekschipgroep omvat torpedobootjagers uitgerust met Tomahawk-raketten en tientallen gevechtsvliegtuigen. Een dergelijke strijdmacht is sinds de oorlog in Irak in 2003 niet meer in de regio gezien en zou in staat zijn tot verwoestende aanvallen op de resterende raketcapaciteiten en infrastructuur van Iran.

De tweede optie is het inzetten van proxies — sjiitische milities in Irak en met name de Houthi’s — om de scheepvaart door de Straat van Bab el-Mandeb aan te vallen en olie-installaties in Saoedi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en zelfs Qatar te treffen. Er zijn al enkele aanvallen uitgevoerd, hoewel de schade tot nu toe beperkt is gebleven. Een bredere campagne, met name als de Houthi's Bab el-Mandeb zouden afsluiten, zou een aanzienlijke uitdaging vormen voor de VS en Israël.

Voorlopig lijken de Houthi's terughoudend om de situatie te escaleren, waarschijnlijk omdat ze zich ervan bewust zijn dat Amerikaanse troepen snel kunnen worden ingezet om hen tegen te gaan. Hezbollah wordt in dit stadium niet gezien als een haalbaar pressiemiddel, aangezien het te maken zou krijgen met zware Israëlische vergeldingsmaatregelen als de vijandelijkheden na het huidige staakt-het-vuren worden hervat. Het blijft onduidelijk of Trump Israël in Libanon zal blijven inperken, hoewel hij waarschijnlijk operationele vrijheid zal toestaan om raket- en drone-aanvallen ten noorden van de Litani-rivier tegen te gaan.

De derde optie voor Iran is om de onderhandelingen te hervatten terwijl de blokkade van kracht blijft — een vernederende stap na de verklaring dat het onder dergelijke omstandigheden niet zou onderhandelen. Toch laat de effectiviteit van de blokkade als pressiemiddel Iran wellicht weinig keuze.

De vierde optie is het handhaven van de status quo, in de hoop dat de tijdsdruk op Trump — als gevolg van binnenlandse oppositie tegen de oorlog en de wereldwijde energiecrisis — hem zal dwingen zijn eisen te versoepelen en de blokkade op te heffen. Vanuit het perspectief van Teheran is dit echter riskant vanwege de ernstige economische gevolgen, vooral na de schade aan de petrochemische industrie. Brandstoftekorten zijn nu al merkbaar.

Voorlopig heeft Trump een sterke troef in handen, een die tijd, geduld en vastberadenheid vereist. Iran blijft dreigementen uiten, maar binnen enkele dagen zou duidelijk moeten worden welke koers het regime kiest.

Bron: Trump flips the script, adopts Iran-style tactics in strategic shift