Erdogan bouwt aan een soennitische alliantie om Israël te omsingelen

De uitbreiding van de partnerschappen van Turkije in het Midden-Oosten duidt op een strategische verschuiving die de regionale machtsverhoudingen zou kunnen veranderen.

Februari 23, 2026

Terwijl de wereldwijde aandacht vaak uitgaat naar Iran en zijn sjiitische as, voltrekt zich in het Midden-Oosten een andere herschikking, die stiller en berekender is, maar mogelijk even ingrijpend voor Israël en zijn bondgenoten.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan is begonnen aan een ambitieuze diplomatieke campagne die tot doel heeft de soennitische machten onder de invloed van Ankara te consolideren. Zijn doel is niet alleen verzoening met voormalige rivalen. Het is de opbouw van een gecoördineerd soennitisch blok dat in staat is de regionale dynamiek te veranderen en in de praktijk de strategische ruimte van Israël te beperken.

Begin februari 2026 bezocht Erdogan belangrijke regionale hoofdsteden. Hij bracht een bezoek aan Saoedi-Arabië en Egypte en ontving koning Abdullah II van Jordanië in Istanbul. Deze ontmoetingen waren niet ceremonieel. Ze vormden het hoogtepunt van een normalisatieproces dat in 2022 begon, toen Turkije de gespannen relaties herstelde die waren ontstaan door zijn eerdere steun aan de Moslimbroederschap en geschillen met de Golfstaten.

De toenadering tussen Turkije en Saoedi-Arabië springt in het oog. Na jaren van spanning als gevolg van de Jamal Khashoggi-affaire in 2018 zijn Ankara en Riyad overgestapt op pragmatische samenwerking. De overeenkomsten omvatten naar verluidt 2 miljard dollar aan Saoedische investeringen in hernieuwbare energie in Turkije, uitgebreide samenwerking op het gebied van defensie en ambitieuze handelsdoelstellingen van bijna 50 miljard dollar.

Strategisch gezien duidt deze relatie op een toenemende afstemming op regionale kwesties, van Syrië tot Gaza, waar Israël door Turkse functionarissen steeds vaker wordt afgeschilderd als een destabiliserende factor.

Egypte markeert een even dramatische verschuiving. Na een decennium van vijandigheid als gevolg van de steun van Turkije aan de Moslimbroederschap na de afzetting van president Mohamed Morsi, betekende het bezoek van Erdogan aan Caïro een nieuwe start. Een nieuw kader voor militaire samenwerking ter waarde van 350 miljoen dollar omvat naar verluidt gezamenlijke wapenproductie, het delen van inlichtingen en de overdracht van defensietechnologie.

Voor Israël is de deelname van Egypte van bijzonder belang. Als bewaker van het Suezkanaal en dominante macht in Noord-Afrika heeft Caïro invloed op maritieme routes die cruciaal zijn voor de handel en veiligheid van Israël.

Jordanië heeft, ondanks het langdurige vredesverdrag met Israël, ook de samenwerking met Turkije versterkt. In gezamenlijke verklaringen wordt de nadruk gelegd op gedeelde zorgen over de regionale stabiliteit in Syrië en Gaza, wat duidt op een geleidelijke diplomatieke convergentie.

Op 9 februari hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van Turkije, Egypte, Indonesië, Jordanië, Pakistan, Qatar, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten een communiqué uitgegeven waarin zij het “expansionistische beleid van Israël” veroordelen en oproepen tot grotere islamitische eenheid. Israëlische analisten interpreteerden de verklaring als een bewijs van een groeiende coalitie van belangen, met Turkije als centrale organiserende kracht.

Toch kent deze opkomende soennitische alliantie ook interne beperkingen. Saoedi-Arabië blijft de bewaker van de heiligste plaatsen van de islam en zal zijn religieuze leiderschap waarschijnlijk niet uit handen geven. Egypte behoudt zijn ongeëvenaarde demografische en militaire gewicht. De VAE blijft streven naar normalisatie en technologische samenwerking met Israël, wat sterk afwijkt van de ideologische neigingen van Erdogan.

Niettemin is het patroon onmiskenbaar. Turkije maakt gebruik van economische partnerschappen, defensieovereenkomsten en diplomatieke fora om zijn invloed uit te breiden van Noord-Afrika tot de Rode Zee. In Libië, Soedan en Somalië groeit de invloed van Ankara door middel van militaire bases, inlichtingencoördinatie en investeringen in infrastructuur.

De Straat van Bab el-Mandeb, een vitale slagader voor de Israëlische en wereldwijde handel, wordt steeds meer omringd door defensie-initiatieven die banden hebben met Turkije en Saoedi-Arabië. Het verklaarde doel is het waarborgen van maritieme stabiliteit. De strategische implicatie is een grotere invloed op de regionale scheepvaartroutes.

Voor Israël is de zorg eerder cumulatief dan direct. De strategie van Erdogan is niet gebaseerd op openlijke confrontatie. Hij legt de nadruk op geleidelijke omsingeling door middel van diplomatie, economie en multilaterale instellingen zoals de Organisatie voor Islamitische Samenwerking.

Premier Benjamin Netanyahu heeft hierop gereageerd met duidelijke rode lijnen. Hij heeft publiekelijk de militaire betrokkenheid van Turkije en Qatar bij de wederopbouw van Gaza afgewezen en verklaard dat Israël alleen zal bepalen welke actoren in de directe veiligheidsomgeving actief zullen zijn.

Dit standpunt onderstreept een bredere realiteit: Israël blijft waakzaam bij het waarborgen van haar soevereiniteit en strategische belangen op de lange termijn, zelfs wanneer er druk ontstaat door verschuivende allianties.

Het Midden-Oosten ondergaat een transformatie. De sjiitische halve maan van Iran staat misschien onder druk, maar er ontstaat een nieuwe soennitische alliantie die minder wordt gekenmerkt door openlijke vijandigheid en meer door gecoördineerde invloed.

Voor Israël is de les duidelijk. Strategisch vooruitziend vermogen, gediversifieerde partnerschappen en nationale eenheid blijven essentieel. Naarmate nieuwe configuraties ontstaan, blijft de Joodse staat laten zien dat het hun belangen met duidelijkheid en zelfvertrouwen zal verdedigen.

Bron: Erdogan Builds Sunni Alliance to Encircle Israel