Het nieuwe islamitische rijk: zal Turkije de fakkel van Iran overnemen?

Hussain Abdul-Hussain 9 september 2026

Hoewel ze 1.000 mijl van elkaar verwijderd zijn en zich in verschillende tijdzones bevinden, onderhouden Turkije en de Soedanese strijdkrachten (SAF) een militair partnerschap dat in directe strijd is met een geldend wapenembargo van de VN. Turkse gevechtsdrones hielpen de SAF aanvankelijk het tij van de burgeroorlog te keren. Tegen het einde van de zomer maakte een tegenoffensief van rivaliserende strijdkrachten die winst echter teniet, waardoor de Soedanese stafchef Yasir al-Atta gedwongen werd naar Ankara te reizen om uitgebreide, dringende militaire hulp te vragen aan zijn Turkse tegenhanger, Selcuk Bayraktaroglu. Maar waarom mengt Turkije zich in Afrika?

De Turkse interventie in Soedan is geen op zichzelf staand incident, maar biedt juist inzicht in een grootschalig, weloverwogen geopolitiek traject.

Een institutioneel antwoord kwam naar voren tijdens de herdenking van de Slag bij Manzikert, op 26 augustus. In een toespraak op het historische slagveld schetste de Turkse president Recep Tayyip Erdogan een compromisloze visie voor de toekomst, waarbij hij begrippen introduceerde als de ‘Eeuw van Turkije’.

Zijn toespraak luidde een tijdperk in van Turkse regionale militaire expansie en absolute dominantie, waarbij hij harde waarschuwingen richtte aan mondiale en regionale concurrenten.

Erdogan verklaarde openlijk dat „de geschiedenis in onze regio wordt herschreven“ en stelde dat Turkije de regio vormgeeft. Hij dreigde „alle krachten die het geopolitieke momentum van Turkije trachten te blokkeren“ en verklaarde duidelijk dat degenen die ervan dromen dit te stoppen „vernietigd zullen worden“.

Om deze imperiale retoriek om te zetten in geografische realiteit heeft Ankara een strategische militaire corridor aangelegd die zich diep over Afrika uitstrekt.

In Libië exploiteren Turkse troepen grote land- en marinefaciliteiten in Misrata, naast de strategische luchtmachtbasis Al-Watiya, waarmee ze hun aanwezigheid aan de Middellandse Zeekust versterken.

In de Sahel heeft Turkije reguliere troepen en tactische adviseurs ingezet op Nigerese vliegvelden om rechtstreeks toezicht te houden op de drone-training.

In Tsjaad beheersen Turkse troepen nu de militaire buitenposten in Abéché en Faya-Largeau, waarbij ze deze nieuw verworven installaties gebruiken voor cruciale luchtverkenning nabij onstabiele grenzen.

Verder naar het oosten ondertekende Erdogan een presidentieel besluit waarmee de inzet van de Turkse strijdkrachten in Somalië en de strategische maritieme zones van dat land wordt verlengd. Zijn kantoor merkte op dat de veiligheid en stabiliteit van Somalië belangrijk zijn voor de hele regio, waarmee een Turkse marine- en militaire voet aan de grond in de Hoorn van Afrika definitief wordt verankerd.

Toch is Afrika slechts één theater in een Turkse campagne die zich op meerdere fronten afspeelt. Syrië, Irak, Libanon en Gaza vormen een onderling verbonden front in het oostelijke Middellandse Zeegebied, waar Ankara in toenemende mate zijn politieke en militaire dominantie doet gelden.

In Syrië en Irak is Turkije verder gegaan dan tijdelijke grensoverschrijdende invallen en heeft het permanente militaire bases en een continue troepenpresentie opgezet om Koerdische netwerken te ontmantelen en een diepe, onomkeerbare veiligheidsbufferzone te creëren.

Toen de Libanese president Aoun Ankara bezocht, bood Erdogan aan om Turkse troepen in te zetten aan de Libanese grens met Israël.

Net als in Libanon bood Turkije aan troepen in te zetten in Gaza als onderdeel van de Internationale Veiligheidsmacht van de VN. Israël legde zijn veto in tegen een dergelijke inzet. Toch blijft Ankara gebruikmaken van zijn wijdvertakte hulpnetwerken in de Gazastrook en zijn hechte banden met lokale leiders om zichzelf te positioneren als een onmisbare regionale bemiddelaar.

Deze omvangrijke transregionale expansie vindt plaats ondanks slechte economische indicatoren in eigen land, die dergelijke Turkse ambities in theorie zouden moeten beperken.

Het militaire en veiligheidsbudget van Turkije schoot dit jaar met meer dan 30 procent omhoog tot ongeveer 27,34 miljard dollar, wat meer dan 2,3 procent van het nationale BBP opslokt. Door grotere delen van de nationale inkomsten in buitenlandse defensie te pompen, blijft er minder overheidsgeld over om de binnenlandse productiviteits- en welzijnscrises aan te pakken. De Turkse Centrale Bank voorspelde een inflatie van 24 procent aan het einde van het jaar, wat ernstige twijfel doet rijzen over het vermogen van Ankara om op lange termijn conventionele militaire uitbreiding uitsluitend uit de staatskas te financieren.

Om deze begrotingsbeperkingen te omzeilen en de inzet van omvangrijke, kostbare conventionele legers te vermijden, leunt Ankara sterk op de transnationale ideologische infrastructuur van de Moslimbroederschap.

Door hechte allianties te smeden met bewegingen die gelieerd zijn aan de Broederschap – zoals te zien is in Soedan, Libië, Syrië en Gaza – krijgt Turkije tegen lage kosten toegang tot regionale bondgenoten, lokale bestuursstructuren en strategisch gebied.

In Libië werkt Turkije rechtstreeks via politieke facties in Tripoli om zijn permanente bases te verankeren. In Soedan en Somalië maakt Ankara gebruik van gevestigde islamistische netwerken om defensiecapaciteit op te bouwen en vitale handelscorridors veilig te stellen. In Gaza positioneert de nauwe ideologische afstemming met Hamas Turkije als een onmisbare regionale bemiddelaar, terwijl lokale uitlopers in Libanon en loyale milities in Syrië helpen bij het opbouwen van grensoverschrijdende bufferzones.

Een dergelijke strategie stelt Turkije in staat een uitgebreide militaire aanwezigheid te handhaven door lokale ideologische loyaliteit om te zetten in goedkope operationele duurzaamheid.

Gezien dit consistente gedragspatroon is Turkije duidelijk bezig de fakkel van het revolutionaire Iran over te nemen als het belangrijkste islamitische rijk in het Midden-Oosten en Afrika.

Ankara vervangt het gedestabiliseerde sjiitische netwerk van Teheran door een veel krachtiger, door de staat gesteund soennitisch kader. Erdogan nam zelfs expliciet de klassieke ideologische slogan over die traditioneel door Iran wordt gebruikt met betrekking tot mondiaal revisionisme, door te verkondigen dat Turkije altijd met al zijn kracht achter alle onderdrukten en benadeelden zal staan, waar ter wereld zij zich ook bevinden.

“Wij staan met al onze kracht achter alle onderdrukten en benadeelden, waar ter wereld zij zich ook bevinden. Met deze waardige houding van ons geven we overal, van Syrië tot Palestina, van Somalië tot Arakan, het goede voorbeeld aan de mensheid”, aldus de Turkse president.

De interventies van Turkije in Afrika en het Midden-Oosten zijn geen losstaande regionale manoeuvres. Het zijn de fundamentele pijlers van een opkomend islamitisch rijk.

Hussain Abdul-Hussain is onderzoeker bij The Foundation for the Defense of Democracies (FDD).

Bron: The New Islamic Empire: Will Turkey Inherit Iran’s Mantle? – ISRAPUNDIT