De klok tikt: Trump wil afwachten – maar Iran misschien niet

Door de redactie van PNW 24 augustus 2026

De gevaarlijkste periode in het conflict met Iran wordt misschien niet bepaald door raketten, vliegtuigen of troepenbewegingen. Misschien wordt die wel bepaald door de kalender.

President Donald Trump lijkt steeds meer bereid om het militaire tempo te vertragen en economische druk het werk te laten doen. Zijn regering bereidt voor wat minister van Financiën Scott Bessent de „strengste sancties in de geschiedenis“ heeft genoemd, gericht op de olie-inkomsten van Iran, financiële netwerken en landen die zaken blijven doen met Teheran. Trump zelf omschreef de aanpak onlangs als „het rustig aan doen“, waarmee hij aangeeft dat hij, in ieder geval voorlopig, de voorkeur geeft aan economische oorlogsvoering boven een nieuwe grote reeks aanvallen.

Die strategie vereist iets waarvan Washington denkt dat het genoeg heeft: tijd.

Iran komt wellicht tot precies de tegenovergestelde conclusie.

Als Teheran van mening is dat de sanctiecampagne de economie gestaag zal verzwakken, zijn vermogen om beschadigde militaire capaciteiten weer op te bouwen zal beperken en de interne druk zal verhogen, dan zou het door te wachten tot de winter met minder opties kunnen komen te zitten dan het nu heeft.

En boven beide afwegingen hangen twee data: Israël houdt op 27 oktober zijn nationale verkiezingen. De Verenigde Staten houden precies een week later, op 3 november, hun tussentijdse verkiezingen.

Dat creëert een potentieel explosieve periode waarin Washington sterke redenen heeft om escalatie te vermijden – en Teheran wellicht sterke redenen heeft om die juist uit te lokken.

De strategie van Trump: de tijd tegen Iran laten werken

Vanuit het perspectief van Washington brengt een nieuw grootschalig militair offensief aanzienlijke risico’s met zich mee.

Het zou Amerikaanse slachtoffers kunnen eisen. Het zou grotere Iraanse vergeldingsacties kunnen uitlokken. Het zou de Straat van Hormuz verder kunnen ontwrichten en de olie- en benzineprijzen omhoog kunnen stuwen, precies op het moment dat kiezers beslissen wie de controle over het Congres krijgt.

Economische druk biedt Trump een andere optie.

De regering is van mening dat maandenlange oorlogsvoering Iran aanzienlijk heeft verzwakt en dat sancties nu wellicht kunnen bereiken wat eerdere financiële druk niet kon. De Verenigde Staten kunnen de Iraanse olie-export, bankrelaties en internationale handel onder druk zetten, terwijl ze op de achtergrond militaire druk handhaven.

De strategie komt in wezen neer op: waarom zou je vandaag het risico nemen op nog een kostbare militaire campagne als Iran over enkele maanden wellicht aanzienlijk zwakker is?

Geduld biedt ook een duidelijk politiek voordeel.

Zelfs als het Witte Huis nooit publiekelijk zegt dat het een grote escalatie vóór 3 november wil vermijden, begrijpen presidenten dat oorlogen politiek onvoorspelbaar zijn. Een succesvolle operatie kan het vertrouwen van het publiek versterken. Een mislukte aanval, gevangengenomen Amerikaanse soldaten, stijgende benzineprijzen of een onverwachte regionale escalatie kunnen de verkiezingen van de ene op de andere dag domineren.

Trump heeft daarom alle reden om zijn opties open te houden en tegelijkertijd onnodige verrassingen te vermijden.

Iran begrijpt echter dezelfde kalender.

Het probleem van Teheran: wachten kan de situatie alleen maar verergeren

Iran moet zich een heel andere vraag stellen:

Hoe zal zijn positie er na 3 november uitzien?

Als de Amerikaanse sancties steeds effectiever worden, de Iraanse olie-inkomsten dalen, militair materieel moeilijker te vervangen is en Trump uit de tussentijdse verkiezingen komt met minder directe politieke beperkingen, zou Teheran wel eens vanuit een nog zwakkere positie moeten onderhandelen.

Dat creëert een ongemakkelijke strategische mogelijkheid.

De beste kans voor Iran om onderhandelingsmacht te creëren, ligt wellicht vóór de verkiezingen in plaats van erna.

Mark Dubowitz, CEO van de Foundation for Defense of Democracies, heeft specifiek gewaarschuwd voor de mogelijkheid van een Iraanse „oktoberverrassing“ – een operatie die opzettelijk is afgestemd op de Israëlische en Amerikaanse verkiezingen. Zijn argument is niet dat iemand precies weet wat Iran zal doen, maar dat Teheran een ongewoon sterke prikkel heeft om dit smalle politieke venster te benutten.

Gezien de recente Iraanse retoriek is deze mogelijkheid moeilijker te negeren.

De Iraanse legercommandant Amir Hatami heeft een beloning van 30.000 dollar uitgeloofd voor het doden of gevangennemen van een Amerikaanse militair; naar verluidt wordt de beloning verdubbeld als de daad door een vrouw wordt gepleegd. Tegelijkertijd bevat de Iraanse propaganda steeds explicietere dreigementen tegen Amerikaanse politieke en militaire doelen.

De vraag is of die dreigementen louter psychologische oorlogsvoering zijn – of een voorbereiding op iets groters.

Iran hoeft Amerika niet te verslaan

Dit is waar de potentiële strategie van Teheran bijzonder gevaarlijk wordt.

Iran kan de Verenigde Staten niet op conventionele wijze verslaan. Maar dat hoeft ook niet.

Het hoeft alleen maar een crisis te creëren die Washington niet zomaar kan negeren.

Stel je een aantal mogelijke scenario’s voor.

Een aanzienlijk aantal Amerikaanse militairen komt om het leven op een regionale basis.

Amerikaanse militairen worden gevangengenomen.

Een Iraanse bondgenoot voert een grote aanval uit die Washington aan Teheran toeschrijft.

Israël wordt getroffen door een raketaanval die zo ernstig is dat vergelding onvermijdelijk wordt.

De scheepvaart door de Straat van Hormuz wordt opnieuw verstoord, waardoor de olieprijzen sterk stijgen.

Geen van deze gebeurtenissen zou de Verenigde Staten militair verslaan.

Maar als ze eind oktober plaatsvinden, zou elk ervan de politieke situatie drastisch kunnen veranderen.

Trump zou onmiddellijk voor een moeilijke keuze komen te staan: krachtig reageren en het risico lopen op een grotere oorlog enkele dagen voor de verkiezingen, of terughoudendheid betrachten en beschuldigingen onder ogen zien dat Amerika niet op een aanval heeft gereageerd.

Vanuit het perspectief van Teheran kan het dwingen van Washington om die keuze te maken op zich al een strategische overwinning zijn.

Israël zou de aanleiding kunnen zijn

Iran hoeft zich niet per se rechtstreeks op Amerikanen te richten.

Op 27 oktober zijn er verkiezingen in Israël, wat een ander potentieel drukpunt creëert.

Een voldoende verwoestende Iraanse aanval op Israël zou een grootschalige Israëlische reactie politiek en militair bijna onvermijdelijk maken.

Israël neemt wraak.

Iran slaat opnieuw toe.

De Verenigde Staten raken dieper bij het conflict betrokken.

De olieprijzen stijgen.

En plotseling vinden de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen plaats te midden van een nieuwe grote escalatie in het Midden-Oosten.

Dat is de kern van de ‘oktoberverrassing’-theorie: Teheran zou kunnen proberen omstandigheden te creëren waarin Israël zorgt voor de escalatie die Iran wil en Washington daardoor in de val loopt.

Olie is wellicht het krachtigste politieke wapen van Iran

Er is nog een andere optie waarvoor geen spectaculaire terroristische aanslag nodig is.

Energie.

Het conflict heeft al aangetoond hoe snel gebeurtenissen rond de Straat van Hormuz de wereldwijde oliemarkten kunnen beïnvloeden. Brent-ruwe olie werd deze week verhandeld boven de 90 dollar, terwijl de markten bleven reageren op spanningen rond de Iraanse export en de scheepvaart in de Golf.

Teheran begrijpt iets heel belangrijks over de Amerikaanse politiek: miljoenen kiezers die nooit de nucleaire onderhandelingen of militaire strategie volgen, begrijpen wel de prijs die bij hun plaatselijke tankstation wordt weergegeven.

Verstor de olievoorziening voldoende en een verafgelegen geopolitiek conflict wordt een directe economische kwestie voor huishoudens.

Dat geeft Iran een vorm van asymmetrische invloed die veel verder reikt dan zijn conventionele militaire kracht.

Maar een aanval in oktober zou een enorme gok zijn

Er zit nog een andere kant aan de afweging van Teheran.

Een aanval die bedoeld is om Trump politiek schade te berokkenen, zou precies het tegenovergestelde resultaat kunnen opleveren.

Amerikanen zouden zich achter de president kunnen scharen nadat Amerikaanse militairen zijn gedood of gevangengenomen. Het Congres zou overweldigende vergeldingsmaatregelen kunnen steunen. Israël zou veel agressiever kunnen reageren dan Iraanse strategen hadden verwacht.

En Washington zou tot de conclusie kunnen komen dat Teheran opzettelijk heeft geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen te manipuleren – waardoor alle beperkingen die voorheen bestonden, zouden verdwijnen.

Iran heeft daarom sterke redenen voor zowel escalatie als voorzichtigheid.

Dat is precies wat de komende weken zo gevaarlijk maakt.

Twee landen, twee tegengestelde klokken

Washington lijkt te geloven:

We kunnen het ons veroorloven om te wachten, omdat Iran met elke maand die verstrijkt zwakker wordt.

Teheran zou in toenemende mate kunnen geloven:

We kunnen het ons niet veroorloven om te wachten, omdat wij met elke maand die verstrijkt zwakker worden.

Die twee conclusies kunnen tegelijkertijd bestaan.

En wanneer dat het geval is, neemt de druk toe op de zwakkere partij om in actie te komen voordat haar positie verder verslechtert.

De tijdspanne is nu opmerkelijk kort.

Washington voert eind augustus de economische druk op. In september zal blijken of die druk zinvolle resultaten begint op te leveren. Israël gaat op 27 oktober naar de stembus. Amerika stemt op 3 november.

Dan verandert het politieke landschap.

Dat maakt de periode van eind september tot begin november mogelijk tot een van de gevaarlijkste periodes van het conflict.

De strategie van Trump is gebaseerd op geduld.

De strategie van Iran zou er steeds meer op kunnen zijn gericht hem dat geduld te ontnemen.

Het grootste gevaar is daarom wellicht niet dat een van beide partijen bewust kiest voor een totale oorlog.

Het zou kunnen zijn dat Teheran besluit dat zijn beste resterende kans erin bestaat een crisis te creëren voordat de tijd opraakt.

Bron: The Clock Is Ticking: Trump Wants To Wait - But Iran May Not