De leraar die de code van menselijke motivatie ontcijferd

De leraar die de code van menselijke motivatie ontcijferde

Door: Shira Schechter - 11 juni 2025

Rabbi Dr. Tzvi Hersch Weinreb stond als kersverse leraar voor zijn klas en werd geconfronteerd met de ergste nachtmerrie van elke onderwijzer: rijen verveelde, ongeïnteresseerde leerlingen. Hij had alles geprobeerd: speciale prijzen en beloningen, extra privileges, zelfs regelrechte omkoping. Niets hielp. Zijn grootste uitdaging was niet het vak dat hij onderwees, maar het vinden van manieren om de hoofden van deze leerlingen te bereiken, die permanent op stand 'uit' leken te staan.

De doorbraak kwam toen een wijze mentor hem een onverwachte inzichten gaf: “Je kunt leerlingen niet motiveren door ze iets te geven. Je moet manieren vinden om ze aan te moedigen iets aan anderen te geven.”

Sceptisch maar wanhopig benaderde rabbijn Weinreb zijn moeilijkste leerling, een slim kind dat academisch volledig was afgedwaald. In plaats van weer een beloning aan te bieden, deed hij een ongewoon verzoek: ”Ik wil dat je twee klasgenoten helpt met hun huiswerk.”

De reactie van de leerling was voorspelbaar: “Wie, ik? Waarom zou ik die twee dombo's helpen?”

Maar toen kwamen de magische woorden die alles veranderden: ”Je bent gezegend met talent, en getalenteerde mensen hebben iets waardevols te delen.”

Plotseling veranderde de houding van de leerling volledig. “Vindt u echt dat ik talent heb?” Voor het eerst zag hij zichzelf niet als een probleem dat moest worden aangepakt, maar als iemand die iets zinvols te bieden had. Hij stortte zich op het bijles geven aan zijn klasgenoten en om zich voor te bereiden begon hij harder te studeren dan ooit tevoren.

Rabbi Weinreb wijst erop dat dit krachtige onderwijsprincipe helemaal niet modern is. Het is verankerd in een fascinerende dialoog uit het Torah-gedeelte Beha'alotecha (Numeri 8:1-12:16), waarin Mozes voor zijn eigen overtuigingskracht wordt gesteld.

Terwijl de Israëlieten zich voorbereiden op hun tocht door de woestijn, benadert Mozes zijn schoonvader Chovav, ook wel bekend als Jethro, met het verzoek om zich bij hen aan te sluiten. Zijn eerste poging volgt de conventionele wijsheid van motivatie:

וַיֹּאמֶר מֹשֶׁה לְחֹבָב בֶּן־רְעוּאֵל הַמִּדְיָנִי חֹתֵן מֹשֶׁה נֹסְעִים אֲנַחְנוּ אֶל־הַמָּקוֹם אֲשֶׁר אָמַר יְהֹוָה אֹתוֹ אֶתּ ֵן לָכֶם לְכָה אִתָּנוּ וְהֵטַבְנוּ לָךְ כִּי־יְהֹוָה דִּבֶּר־טוֹב עַל־יִשְׂרָאֵל׃
Moshe zei tegen Hobab, de zoon van Reuel, de Midianiet, Moshe's schoonvader: “Wij vertrekken naar de plaats waarvan Hashem heeft gezegd: 'Ik zal het jullie geven. Kom met ons mee en wij zullen gul zijn voor jullie, want Hashem heeft beloofd gul te zijn voor Yisrael.”

Numeri 10:29

Chovav's antwoord is snel en definitief: ”Ik ga niet mee.”

Maar Mozes geeft niet op. Bij zijn tweede poging verandert hij zijn aanpak volledig:

וַיֹּאמֶר אַל־נָא תַּעֲזֹב אֹתָנוּ כִּי עַל־כֵּן יָדַעְתָּ חֲנֹתֵנוּ בַּמִּדְבָּר וְהָיִיתָ לָּנוּ לְעֵינָיִם׃
Hij zei: “Verlaat ons alstublieft niet, want u weet waar we in de woestijn moeten kamperen en u kunt ons gids zijn.

Numeri 10:31

Mozes zei in feite: u hebt expertise die wij hard nodig hebben.

Let op de fundamentele verschuiving. Mozes stopt met Chovav neer te zetten als een passieve ontvanger van vrijgevigheid en beschouwt hem in plaats daarvan als een essentiële bijdrager wiens unieke talenten onmisbaar zijn. Hij vraagt Chovav niet langer om een ontvanger te zijn, maar om een gever.

Wat Mozes begreep, en wat rabbijn Weinreb in zijn klas ontdekte, is dat de diepste behoefte van de mens niet is om te ontvangen, maar om ertoe te doen. Wanneer mensen het gevoel hebben dat hun bijdragen worden gewaardeerd en hun talenten worden erkend, doen ze niet alleen mee, maar blinken ze uit.

Dit inzicht zou de manier waarop we met iedereen om ons heen omgaan moeten veranderen. Een werknemer die voelt dat zijn unieke perspectief wordt gewaardeerd, zal zich extra inzetten. Een kind dat begrijpt welke rol het speelt in het succes van het gezin, zal aan de verwachtingen voldoen. Een vriend die weet dat zijn steun echt verschil maakt, zal er zijn wanneer dat nodig is.

Het gaat niet om manipulatie of valse lof. Het gaat erom dat je oprecht erkent wat elke persoon bijdraagt en hem helpt zijn eigen waarde te zien. Wanneer iemand gelooft in zijn of haar belang en waarde, wordt motivatie een interne in plaats van een externe drijfveer, en dan vindt echte transformatie plaats.

De oude wijzen vertellen ons dat de tweede aanpak van Mozes werkte. Chovav werd niet overtuigd door beloften over wat hij zou krijgen, maar door te begrijpen wat hij te bieden had. In klaslokalen, directiekamers en huiskamers over de hele wereld blijft hetzelfde principe duizenden jaren later het menselijk potentieel ontsluiten.

Shira Schechter is redacteur bij TheIsraelBible.com en Israel365 Publications. Ze behaalde een masterdiploma in Joods onderwijs en Bijbelstudies aan de Yeshiva University. Ze gaf acht jaar lang les in de Hebreeuwse Bijbel op een middelbare school in New Jersey, voordat ze in 2013 met haar gezin naar Israël emigreerde. Shira kwam kort na haar verhuizing naar Israël bij Israel365 werken en leverde een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling en publicatie van The Israel Bible.

Bron: The Teacher Who Cracked the Code of Human Motivation – The Israel Bible