www.wimjongman.nl

(homepagina)

Waarom er geen vrede is in het Midden-Oosten

door Philip Carl Salzman - 14 oktober 2017

Vrede is niet mogelijk in het Midden-Oosten omdat andere waarden en doelen dan vrede belangrijker zijn voor de Midden-Oosterlingen. Het belangrijkste voor de Midden-Oosterlingen is de loyaliteit aan verwanten, clan en cultus, en de eer waarmee deze loyaliteit wordt verkregen.

Levend als antropoloog in een herderskamp bij de Yarahmadzai-stam van nomadische veehouders in de woestijnen van het Iraanse Baluchistan, leverde dit voor mij enkele van de onmogelijkheden tot vrede in het Midden-Oosten op. Wat je daar ziet is een sterke, familie-gebaseerde, groepsloyaliteit met verdediging en solidariteit, met politieke oppositie in afstamming, groot en klein.[1] Dit riep de vraag op hoe eenheid en vrede tot stand zouden kunnen komen in een systeem dat enkel is gebaseerd op de oppositie.

Vrede is niet mogelijk in het Midden-Oosten, omdat andere waarden en doelen dan vrede belangrijker zijn voor de Midden-Oosterling. Het belangrijkste voor de Midden-Oosterling is de loyaliteit aan de verwanten, aan de clan en cultus, en de eer waarmee deze loyaliteit wordt verkregen. Dit zijn culturele vereisten, de primaire waarden, die worden vastgehouden en gevierd. Wanneer er conflicten ontstaan, dan ontstaan partijen op basis van loyaliteit, en het conflict wordt dan als passend en gepast beschouwd.

De resultaten van deze absolute toewijding aan verwanten en cultusgroepen, evenals de structurele weerstand tegen alle anderen, zijn te zien door de hele geschiedenis van het Midden-Oosten heen, met inbegrip van de hedendaagse gebeurtenissen, waar conflicten wijdverbreid zijn. Turken, Arabieren en Iraniërs hebben militaire campagnes gelanceerd om de Koerden te onderdrukken. Ondertussen werden christenen, Yazidis, Baha'is en Joden, onder andere, etnisch uitgezuiverd en nog steeds. Arabieren en Perzen, soennieten en sjiieten, elk proberen ze de macht over elkaar te verwerven in een competitie die een van de belangrijkste achterliggende factoren is geweest voor de oorlog tussen Irak en Iran, het regime van Saddam Hoessein en de huidige catastrofe in Syrië. Turken vielen in 1974 het Grieks-orthodoxe Cyprus binnen en bezetten het sindsdien. Meerdere moslimstaten hebben de minuscule Joodse staat Israël drie keer binnengevallen en Palestijnen vieren dagelijks de moord op Joden.

Sommige Midden-Oosterlingen, en sommigen in het Westen, geven er de voorkeur aan om de problemen in het Midden-Oosten toe te schrijven aan buitenstaanders, zoals de westerse imperialisten. Maar het lijkt toch vreemd om te suggereren dat de lokale bevolking geen partij is en geen verantwoordelijkheid heeft voor hun activiteiten in deze rampzalige regio; niet alleen in conflict en wreedheid, maar laag in moraal volgens alle wereldnormen in de menselijke ontwikkeling.

Als men naar de plaatselijke omstandigheden kijkt om de lokale conflicten te begrijpen, dan is het eerste wat men moet begrijpen de Arabische cultuur, door de eeuwen heen en tot op dit moment. Die is gebouwd op de basis van de bedoeïense stammencultuur. Het grootste deel van de bevolking in Noord-Arabië ten tijde van de opkomst van de islam waren Bedoeïen. En tijdens de periode van de snelle expansie die volgde op de islam bestond het Arabische moslimleger uit Bedoeïense stammen. De Bedoeïen leven voor het grootste deel nomadisch en familie-gewijs, maar werden omgevormd tot stammen, die regionale verdedigings- en veiligheidsgroepen werden.[2]

Bedoeïen-stammen werden georganiseerd door groepen te baseren op een afdaling van de mannelijke lijn. Nauwe familieleden activeerden in een conflict slechts kleine groepen, terwijl verre familieleden in een conflict grote groepen activeerden. Als bijvoorbeeld leden van neven-groepen in conflict kwamen, dan was er niemand anders bij betrokken. Maar als leden van stammengroepen in conflict zouden komen, dan zouden alle neven en grotere groepen in een stammendeel zich verenigen in de tegenstelling tot de andere stammensectie. Dus, welke groep een stamlid als zijn groep beschouwde, was bepalend, en afhankelijk van wie betrokken was bij het conflict.

De verhoudingen tussen de afstammelingen was in principe altijd oppositioneel gericht, waarbij stammen als geheel tegenover andere stammen kwamen te staan. De belangrijkste structurele relatie tussen groepen op hetzelfde genealogische en demografische niveau zou kunnen worden beschouwd als een evenwichtige oppositie. De sterkste politieke norm onder de stammen was loyaliteit aan en actieve steun voor de familiegroep, klein of groot. Men moet altijd de naaste verwanten steunen tegenover de verderaf gelegen verwanten. Loyaliteit werd beloond met eer. Het was onwaardig om je verwanten niet te steunen. Het systemische resultaat was vaak een afwending van de dreiging van een grootschalig conflict met een andere groep van dezelfde omvang en met een vastberadenheid, en fungeerde als de afschrikking tegen frivole avonturen. Dat er niet meer conflicten zijn geweest dan die vele in de stammengeschiedenis, is te wijten aan die afschrikking.

Geen groepering en geen loyaliteit ging boven de stam of de verbondenheid aan de stam uit, tot de opkomst van de islam. Met de islam werd er een nieuw, hoger en meer omvattend niveau van loyaliteit gedefinieerd. Alle mensen waren nu verdeeld tussen moslims en ongelovigen, en de wereld was verdeeld tussen de Dar al-Islam, het land van gelovigen en vrede, en Dar al-harb, het land van ongelovigen en oorlog. In navolging van de stamideologie van loyaliteit zouden de moslims zich moeten verenigen tegenover de ongelovigen en niet alleen eer, maar ook de hemelse beloningen ontvangen.

Eer wordt opgedaan in de overwinning.[3] Zelfopoffering in een poging is te prijzen, maar eer komt voort uit het winnen. Verliezen en slachtoffer zijn is geen hoog gewaardeerde positie in de Arabische samenleving. Het verlies van een politieke strijd leidt tot eerverlies. Dit wordt diep gevoeld als een verlies dat gecorrigeerd moet worden. Verlies wordt beschouwd als diep vernederend. Alleen de toekomstperspectieven van een toekomstige overwinning en het herwinnen van de eer drijft mensen aan. Een voorbeeld hiervan is het Arabisch-Israëlische conflict, waarbij de verachtelijke Joden herhaaldelijk de legers van de Arabische staten versloegen. Voor de Arabieren was dit niet zozeer een materiële ramp, maar een culturele ramp waarin de eer verloren ging. De enige manier om de eer te herwinnen is Israël te verslaan en te vernietigen, het expliciete doel van de Palestijnen, "van de [Jordaanse] rivier tot aan de [Mediterrane] zee toe". Daarom zal geen enkele overeenkomst over land of grenzen vrede brengen: vrede brengt geen eer terug.

Dit alles is niet onbekend aan de Arabische commentatoren, die herhaaldelijk verwijzen naar het tribale karakter van hun cultuur en samenleving. Natuurlijk wonen er vandaag de dag nog maar weinig mensen uit het Midden-Oosten in tenten en houden ze kamelen, maar dorpsbewoners en stedelingen delen dezelfde aannames en waarden als de inheemse volksstammen. Volgens de Tunesische intellectueel Al-Afif al-Akhdar koesteren de Arabieren hun "diepe cultuur van stam-wraakzucht" en een daaruit voortvloeiende "gefixeerde, broedende, wraakzuchtige mentaliteit". "De voormalige Tunesische president Moncef Marzouki heeft gezegd: "We hebben een ideologische revolutie nodig; onze tribale mentaliteit heeft onze samenleving vernietigd."

Dr. Salman Masalha, een literaire intellectuele Israëlisch Druze, betoogt:

"Het stammenkarakter van de Arabische samenleving is diep verankerd in het verleden. De wortels ervan dateren uit de Arabische geschiedenis, tot in het pre-islamitische tijdperk. ... Aangezien Arabische samenlevingen in principe stammen zijn, zijn de verschillende vormen van monarchieën en emiraten dan de natuurlijke voortzettingen van deze ingesleten sociale structuur, waarin de tribale loyaliteit vóór alles komt".

Mamoun Fandy, een in Egypte geboren Amerikaanse geleerde, schreef in de Saoedische krant Asharq Al-Awsat:

"De Arabieren, ook na de komst van de islam, waren nooit "ideologische" mensen die streefden naar het ontwikkelen van een intellectuele visie op onszelf en de buitenwereld. In plaats daarvan zijn we de mensen van bloedverwanten en familiebanden, of "Shalal" zoals we het noemen in Egypte. ... Ondanks het feit dat de islam de grootste intellectuele revolutie in onze geschiedenis was, zijn wij als Arabieren erin geslaagd om de islam aan te passen ten dienste van de stam, het gezin en de clan. De islamitische geschiedenis begon als een intellectuele revolutie en als een geschiedenis van ideeën en landen. Maar na het begin van het orthodoxe kalifaat werd het getransformeerd tot een soort stammenstaat. De staat van de islam werd de Umayyad Staat, en daarna de Abbasid, de Fatimid, enzovoort. Dit betekent dat we nu een geschiedenis van stammen hebben in plaats van een geschiedenis van ideeën. .... Is deze stammengeschiedenis naast de loyaliteit aan stammen en families, en de voorrang van het bloedverwantschap boven de intellectuele betrekkingen, nu voorgoed verdwenen na de "Arabische lente"? Natuurlijk niet, dat is natuurlijk niet gebeurd; wat er is gebeurd, is dat de families en stammen zich hebben gekleed in de mantel van de revoluties in Jemen en Libië, en ook in Egypte waar de oppositie eerder uit stammen bestaat dan uit concepten.

( )

Foto: Bedoeïen in Abu Dhabi. (Foto door Dan Kitwood/Getty Images)

De geschiedenis van het Midden-Oosten, de eeuwenlange stamoorlogen en de voortdurende scheuren in de Arabische samenleving getuigen allemaal van de Arabische stamcultuur en de structurele oppositie. Er kunnen goede redenen zijn geweest om in de pre-moderne tijd vast te houden aan de cultuur en organisatie van stammen: staten en keizerrijken waren despotisch, uitbuitend en sterk afhankelijk van slavenarbeid, en de stam-organisatie gaven sommige mensen de kans om zelfstandig te blijven. Met het moderne staatsmodel hebben regeringen in het Midden-Oosten de laatste tijd geprobeerd om staten op te richten, maar deze zijn ten onder gegaan aan de loyaliteit aan de stammen en tegenstellingen, die niet passen in de rechtsstaat. Al deze bewindvoerders in de regio hebben zich moeten wenden tot dwang om hun positie te handhaven, waardoor alle moslimstaten in de regio despotisch zijn geworden.

Veel Midden-Oosterlingen zien de rampen om zich heen en geven de buitenstaanders de schuld: "Het is de schuld van de Joden"; "De Britten hebben dit ons aangedaan"; "De Amerikanen zijn de schuld." Veel westerse academici en commentatoren zeggen hetzelfde, die deze contra-historische theorie rechtvaardigen met het label "postkolonialisme". Maar gezien het feit dat de stammendynamiek in de regio al duizend jaar bestaat sinds de oprichting van de islam, en ook de duizenden jaren daarvoor dominant was, is het nauwelijks geloofwaardig om buitenstaanders de schuld te geven voor deze regionale dynamiek. Toch zullen de "post-kolonialisten" dit blijven beweren met te verwijzen naar de regionale cultuur als basis van de regionale dynamiek en "de schuld bij het slachtoffer leggen". Wij in het Westen houden van "slachtoffers", in tegenstelling tot de Midden-Oosterling. Maar wat als de Midden-Oosterse landen het slachtoffer zijn van de beperkingen en tekortkomingen in hun eigen cultuur?

Philip Carl Salzman is professor in de antropologie aan de McGill University, Canada.

[1] Philip Carl Salzman, Zwarte tenten van een Baluchistan, Washington, DC: Smithsonian Institution Press, 2000.

[2] Philip Carl Salzman, Cultuur en Conflict in het Midden-Oosten, Amherst, NY: mensheid Books, 2008.

[3] Frank Henderson Stewart, Eer, Chicago: University of Chicago Press, 1994.; Gideon M. Kressel, Overwicht door agressie, Wiesbaden: Harrassowitz, 1996.

[4] Geciteerd in Barry Rubin, De lange oorlog voor vrijheid: de Arabische strijd voor democratie in het Midden-Oosten (Hoboken, New York: Wiley, 2006), 80-81.

[5] Ayaan Hirsi Ali, Ongelovige, NY: Free Press, 2007, p. 47.

Bron: Why There Is No Peace in the Middle East

© 2017 Gatestone Institute. Alle rechten voorbehouden. De artikelen hier afgedrukt geven niet noodzakelijkerwijs de standpunten weer van de vertalers of van Gatestone Institute.